Awers – co to jest i jak rozpoznać tę stronę monety?

Awers to główna, oficjalna strona monety, na której zwykle znajduje się symbol emitenta, na przykład godło, herb lub portret władcy. W polskich monetach obiegowych rozpoznasz go po Orle Białym, roku emisji i napisie „RZECZPOSPOLITA POLSKA”. Sprawdź, czym różni się awers od rewersu i dlaczego sam nominał nie zawsze wskazuje właściwą stronę.

Awers – co oznacza to pojęcie?

Awers jest przednią, główną stroną monety. Bywa nazywany także stroną prawą. Termin pochodzi od łacińskiego adversus, czyli zwrócony ku przodowi. W numizmatyce odnosi się do powierzchni zawierającej najważniejsze oznaczenia emitenta.

Na tej stronie może pojawić się godło państwowe, herb, nazwa kraju, imię panującego, portret władcy, rok wybicia albo początek legendy. Układ zależy od państwa, epoki i rodzaju emisji. Awers często pozostaje podobny w całej serii monet, nawet gdy ich nominały i rewersy znacznie się różnią.

Awers monety to strona oficjalna, która wskazuje emitenta i potwierdza pochodzenie danego środka płatniczego.

Jak rozpoznać awers polskiej monety?

W polskich monetach obiegowych Narodowy Bank Polski określa awers jako stronę z wizerunkiem orła ustalonym dla godła Rzeczypospolitej Polskiej. Pod orłem umieszczony jest rok emisji, a w otoku widnieje napis „RZECZPOSPOLITA POLSKA”. Ten zestaw znaków pozwala szybko wskazać główną stronę monety.

Orzeł Biały nie występuje jednak na każdym polskim numizmacie w identycznej formie. Monety kolekcjonerskie, historyczne i okolicznościowe mogą mieć inny układ symboli, dlatego przy ich identyfikacji trzeba uwzględnić opis konkretnej emisji.

Rewers a awers – jaka jest różnica?

Rewers to tylna, przeciwna strona monety, określana również jako strona lewa. Najczęściej zawiera nominał, motyw graficzny oraz elementy związane z powodem wybicia monety. Wizerunek może przedstawiać postać historyczną, zwierzę, budowlę, scenę symboliczną albo wydarzenie rocznicowe.

W odróżnieniu od awersu rewers częściej zmienia się między poszczególnymi nominałami i seriami. Nie oznacza to jednak, że nominał zawsze znajduje się właśnie tam. Projektanci monet mogą umieścić go na każdej stronie, zależnie od przyjętego wzoru.

Dlaczego nominał może wprowadzać w błąd?

W języku potocznym wiele osób nazywa awersem stronę z dużą cyfrą oznaczającą wartość monety. Wynika to z codziennego sposobu oglądania pieniędzy, lecz nie odpowiada zasadom numizmatyki. Nominał najczęściej znajduje się na rewersie, choć nie jest to reguła bez wyjątków.

Przy ustalaniu stron nie należy kierować się wielkością napisu ani tym, która powierzchnia wydaje się bardziej ozdobna. Znacznie pewniejszym kryterium jest symbol emitenta oraz stały wzór używany dla danej serii.

Jak określić stronę monety w trudnych przypadkach?

Niektóre emisje wymagają sprawdzenia oficjalnych zasad. Dotyczy to zwłaszcza monet euro, ponieważ mają one stronę wspólną dla wszystkich państw strefy euro oraz stronę narodową. Obie powierzchnie pełnią funkcję informacyjną, ale różnią się zakresem zastosowanych wzorów.

Monety euro

W prawodawstwie Unii Europejskiej za awers uznaje się stronę narodową, zależną od kraju emitującego monetę. Rewersem jest strona europejska, wspólna dla wszystkich państw, na której umieszczono nominał i symbole związane ze wspólnotą.

Taką interpretację przyjmuje również NBP. Na niemieckiej stronie narodowej może znajdować się Brama Brandenburska, a na francuskiej drzewo życia. Wspólna strona europejska pozostaje taka sama dla danego nominału, niezależnie od kraju, w którym moneta została wybita.

Monety bulionowe

W monetach wykonanych ze złota lub srebra awers zwykle przedstawia emitenta, rok wybicia i kraj pochodzenia. Rewers może zawierać nominał, masę kruszcu, próbę metalu oraz charakterystyczny motyw serii.

Przykładem jest Krugerrand. Na jego awersie znajduje się wizerunek Paula Krugera, natomiast druga strona zawiera między innymi springboka, rok emisji, nominał i oznaczenie południowoafrykańskiego pochodzenia. W takich emisjach opis producenta lub mennicy pomaga uniknąć pomyłki.

Jakie elementy ma moneta poza awersem i rewersem?

Moneta nie składa się wyłącznie z dwóch płaskich powierzchni. Jej budowa obejmuje także bok oraz strefy oddzielające poszczególne części. Te elementy mają znaczenie przy opisie stanu zachowania, autentyczności i cech konkretnej emisji.

• rant – boczna powierzchnia monety, która może być gładka, ząbkowana albo ozdobiona napisem,
• krawędź – strefa oddzielająca rant od awersu i rewersu,
• otok – linia biegnąca przy krawędzi, ograniczająca pole i chroniąca zdobienie przed ścieraniem,
• pole – centralna część powierzchni monety, na której umieszcza się napisy i przedstawienia,
• egzerga – dolny fragment pola oddzielony poziomą linią, często przeznaczony na rok lub dodatkowy znak,
• legenda – napis znajdujący się na polu, egzerdze albo wzdłuż rantu.

Rant może mieć także znaczenie użytkowe. Zróżnicowana faktura ułatwia rozpoznawanie nominałów osobom niewidomym i niedowidzącym. Znak menniczy wskazuje natomiast miejsce wybicia monety i bywa ważną informacją dla kolekcjonera.

Czy awers dotyczy tylko monet?

Nie. Określenia awers i rewers stosuje się również do medali, orderów, odznak, plakiet, rycin, grafik, sztandarów oraz zdobionych przedmiotów liturgicznych. Awersem jest wtedy główna strona przedstawiająca zasadniczą treść, a rewers pełni funkcję tylną lub uzupełniającą.

W odniesieniu do banknotów poprawniejsze są określenia strona przednia i strona tylna. W praktyce słowa awers i rewers bywają używane także przy pieniądzach papierowych, lecz polska terminologia numizmatyczna rozróżnia monety i banknoty.