Czym się różnią przychody od dochodów?

Gubisz się w pojęciach przychód i dochód? W tym tekście zobaczysz, czym się od siebie różnią w praktyce. Poznasz też, jak liczyć przychód, dochód brutto i netto w firmie oraz na etacie.

Czym się różni przychód od dochodu?

Na pierwszy rzut oka oba terminy brzmią podobnie. W codziennej rozmowie wiele osób używa ich zamiennie, choć w podatkach oznaczają zupełnie inne wartości. Dla przedsiębiorcy, biura rachunkowego czy urzędnika skarbowego ta różnica bywa decydująca przy liczeniu podatku PIT, składki zdrowotnej czy analizy kondycji firmy.

Przychód to suma wszystkich wpływów pieniężnych lub należności z danego okresu rozliczeniowego. Dochód to z kolei ta część przychodu, która zostaje po odjęciu kosztów uzyskania przychodu. Dochód może przyjąć wartość dodatnią albo ujemną. Gdy koszty przewyższają przychody, pojawia się strata, a nie zysk.

Dochód = przychody – koszty uzyskania przychodu – to najprostszy wzór, który warto mieć zawsze z tyłu głowy.

W praktyce przychód pokazuje, ile pieniędzy „przeszło” przez firmę, a dochód – ile faktycznie zostało do dyspozycji właściciela po zapłacie faktur, pensji, czynszu i innych wydatków. Z tego powodu przy wysokich przychodach przedsiębiorstwo może jednocześnie wykazać stratę i mieć realne problemy z płynnością.

Dlaczego przychód nie pokazuje sytuacji finansowej?

Wyobraź sobie sklep, który w miesiącu sprzedał towar za 100 000 zł. Liczba wygląda imponująco, a w statystykach przychodów wypada świetnie. Ale jeśli przedsiębiorca musiał z tego pokryć czynsz za lokal, media, pensje pracowników, zakup towaru, obsługę księgową i składki ZUS, to realnie w kasie mogło zostać zaledwie 10–12 tysięcy złotych.

Tak wyglądała sytuacja pani Kamili prowadzącej jednoosobową działalność gospodarczą – sklep z odzieżą. Przychód ze sprzedaży w lipcu wyniósł 100 000 zł, a jej dochód po odjęciu wszystkich kosztów zaledwie 11 000 zł. Dla urzędu skarbowego istotny jest ten drugi wynik, bo to od dochodu brutto liczy się podatek dochodowy. Dla samej właścicielki ważniejsza jest natomiast kwota, którą może przeznaczyć na swoje potrzeby, czyli dochód netto po opodatkowaniu.

Co to jest przychód?

Przychód to łączna wartość uzyskanych w danym okresie dóbr lub praw majątkowych. W podatkach najczęściej mówi się, że to łączna wartość sprzedaży netto – bez podatku VAT – z jednego miesiąca, kwartału lub roku. Przychód obejmuje zarówno faktycznie otrzymane kwoty, jak i kwoty należne, które dopiero wpłyną.

Źródłem przychodu mogą być nie tylko faktury za sprzedaż towarów i usług. Ustawy o podatku dochodowym wymieniają szerszy katalog, który obejmuje między innymi należności ze stosunku pracy, zleceń, najmu, dzierżawy czy zbycia składników majątku. Dla przedsiębiorców ważne są też dotacje, dopłaty czy dodatnie różnice kursowe, bo one również tworzą przychód podatkowy.

Jakie wpływy traktuje się jako przychód?

W praktyce przedsiębiorca może mieć do czynienia z wieloma rodzajami przychodów w jednym okresie. Ustawa o PIT – dokładniej art. 14 – wskazuje, że do przychodów z działalności gospodarczej zalicza się kwoty należne, nawet wtedy, gdy nie zostały jeszcze opłacone przez kontrahenta. Zalicza się do nich między innymi:

• przychody ze sprzedaży towarów i usług na podstawie faktur, paragonów lub rachunków,
• wpływy z najmu, podnajmu, dzierżawy i podobnych umów,
• dotacje, dopłaty, subwencje i różnego rodzaju środki pomocowe,
• przychody z odpłatnego zbycia środków trwałych czy innych składników majątku,
• zapłacone przez kontrahentów kary umowne lub odszkodowania,
• wartość umorzonych lub przedawnionych zobowiązań oraz zwróconych wierzytelności.

Do przychodu nie wlicza się natomiast wartości zwróconych towarów, bonifikat, rabatów i skont. Przedpłaty i zaliczki także co do zasady nie tworzą przychodu, dopóki sprzedaż nie zostanie wykonana – wyjątkiem mogą być niektóre specyficzne przypadki wynikające z przepisów.

Jak obliczyć przychód w firmie?

Podstawą są dokumenty sprzedażowe. To faktury VAT, paragony, rachunki czy dowody wewnętrzne, na podstawie których księgowość wylicza, jaki przychód z działalności gospodarczej osiągnięto w danym okresie. U podatników VAT przychodem jest zazwyczaj kwota netto z faktury, czyli wartość sprzedaży pomniejszona o podatek VAT. U przedsiębiorców zwolnionych z VAT przychód wylicza się na podstawie kwoty brutto.

Pan Jan – czynny podatnik VAT – wystawił 30 listopada fakturę na 1 230 zł brutto, w tym 230 zł VAT. Kupujący zapłacił dopiero 5 grudnia. Przychód po stronie pana Jana powstał już w dniu wystawienia faktury i wyniósł 1 000 zł, ponieważ przychód rozpoznaje się niezależnie od tego, kiedy kontrahent faktycznie przeleje środki.

Co to jest dochód?

Dochód to przychód pomniejszony o koszty uzyskania przychodu. To właśnie ta wartość pokazuje, ile firma realnie zarobiła albo jaką poniosła stratę. Jeśli koszty przewyższają przychody, mówimy o ujemnym wyniku finansowym, czyli stracie podatkowej. Dochód jest więc podstawą do oceny kondycji finansowej przedsiębiorstwa, a w większości form opodatkowania także podstawą do wyliczenia podatku.

Dochód można podzielić na dwie kategorie. Dochód brutto to wartość przed potrąceniem podatku dochodowego. Z kolei dochód netto to kwota, która zostaje po zapłacie podatku PIT lub CIT, czyli suma „na rękę” do dyspozycji właściciela firmy lub wspólników.

Jakie wydatki mogą być kosztem uzyskania przychodu?

Koszty uzyskania przychodu to wszystkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki poniesione po to, by osiągnąć przychód, zachować jego źródło albo je zabezpieczyć. Muszą mieć związek z działalnością, być właściwie udokumentowane i nie mogą mieć charakteru osobistego. Ustawy podatkowe – między innymi art. 23 ustawy o PIT – zawierają katalog wydatków, które nigdy nie staną się kosztem podatkowym, jak chociażby wydatki reprezentacyjne.

Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej w interpretacji z 21 września 2018 r. podkreślił, że do kosztów uzyskania przychodu można zaliczyć zarówno wydatki bezpośrednio związane z uzyskiwanym przychodem, jak i te o charakterze pośrednim, jeżeli ich związek z prowadzoną działalnością jest realny i uzasadniony ekonomicznie. Ważne, by podatnik posiadał faktury, rachunki lub inne dowody księgowe wystawione na siebie lub swoją firmę.

Koszty bezpośrednie i pośrednie

W praktyce księgowej często rozróżnia się dwa typy kosztów. Pierwszy to koszty bezpośrednie, które można wprost powiązać z konkretnym przychodem. Drugi to koszty pośrednie, wpływające na działalność jako całość, ale nie dające się przypisać do pojedynczej sprzedaży. Od właściwego przypisania wydatków do tych grup zależy często moment ich ujęcia w księgach i wpływ na wynik firmy.

Do kosztów bezpośrednich trafi więc między innymi zakup towarów handlowych, materiałów podstawowych czy półproduktów, które służą wytworzeniu sprzedawanych dóbr. Kosztami pośrednimi będą z kolei takie wydatki jak paliwo do samochodu firmowego, czynsz za biuro, rachunki za media, usługi księgowe czy ubezpieczenie majątku. Obie grupy razem składają się na całkowite koszty uzyskania przychodu w danym okresie.

Jak obliczyć dochód w działalności gospodarczej?

Wzór na dochód jest bardzo prosty, ale w praktyce wymaga porządnej ewidencji zarówno przychodów, jak i wydatków. Żeby wynik był poprawny, każdy koszt musi być udokumentowany i prawidłowo zaksięgowany. Bez tego przedsiębiorca nie tylko zaniży swój dochód na papierze, ale też narazi się na spór z urzędem skarbowym.

W ujęciu podatkowym stosuje się zatem następujący schemat: najpierw zlicza się wszystkie przychody netto z faktur, paragonów i innych dokumentów. Następnie wylicza się sumę kosztów uzyskania przychodu – zarówno bezpośrednich, jak i pośrednich – z tego samego okresu rozliczeniowego. Różnica między tymi kwotami to dochód brutto. Po odjęciu podatku powstaje dochód netto.

Dochód brutto a dochód netto

Przedsiębiorca, który zna już wartość przychodu i kosztów, szybko oblicza dochód brutto. To właśnie ta kwota jest podstawą opodatkowania w rozliczeniu na zasadach ogólnych lub podatkiem liniowym. U osób rozliczających się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych sytuacja wygląda odmiennie – podatek liczony jest wprost od przychodu, a koszty nie mają wpływu na zobowiązanie wobec fiskusa.

Dochód netto to suma, która zostaje do dyspozycji po uwzględnieniu podatku dochodowego. Jeśli Pani Anna prowadząca salon kosmetyczny miała we wrześniu przychód 10 000 zł, a koszty 6 500 zł, to jej dochód brutto wyniósł 3 500 zł. Po obliczeniu i odprowadzeniu podatku na konto właścicielki trafi już mniejsza kwota, czyli dochód netto, który można przeznaczyć na cele prywatne lub inwestycje w firmę.

Przykłady wyliczenia dochodu

Małe przykłady liczbowe pomagają porównać przychód i dochód w typowych sytuacjach. Umożliwiają też zrozumienie, dlaczego kontrola kosztów jest tak istotna dla każdego, kto prowadzi firmę. W praktyce bardzo łatwo zwiększyć sprzedaż, a jednocześnie nie poprawić wyniku, gdy rosną czynsze, ceny energii lub wydatki na materiały.

1. Pani Anna – przychód 10 000 zł, koszty 6 500 zł, dochód brutto 3 500 zł.
2. Pan Jan – przychód z dwóch faktur 25 000 zł, koszty 5 000 zł, dochód brutto 20 000 zł.
3. Firma usługowa – przychód 50 000 zł, koszty 52 000 zł, dochód -2 000 zł, czyli strata podatkowa.
4. Sklep internetowy – przychód 80 000 zł, koszty 60 000 zł, dochód 20 000 zł przed opodatkowaniem.

Każdy z tych przykładów pokazuje, że sama wysokość przychodu nie mówi jeszcze nic o tym, czy przedsiębiorca faktycznie zarabia. Dopiero uwzględnienie wszystkich kosztów ujawnia, czy firma ma nadwyżkę finansową, czy też działa na granicy opłacalności.

Przychód i dochód pracownika – jak to wygląda na etacie?

Pojęcia przychodu i dochodu dotyczą nie tylko firm, ale też osób zatrudnionych na umowie o pracę, zleceniu czy umowie o dzieło. Pracownik zwykle nie zastanawia się nad nimi, bo rozliczeniami zajmuje się dział kadr i płac. Ale znajomość podstawowych różnic pomaga zrozumieć listę płac, PIT-11 czy roczne rozliczenie podatku.

Wynagrodzenie widoczne w umowie o pracę podawane jest jako kwota brutto. To od niej pracodawca nalicza i potrąca składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz zaliczkę na podatek dochodowy. Kwota, która trafia na konto pracownika, to wynagrodzenie netto. Można powiedzieć, że jest to jego dochód „na rękę”, choć w ujęciu podatkowym używa się tu czasem nieco innej terminologii.

Przychodem pracownika jest co do zasady całość przysporzeń z tytułu zatrudnienia – nie tylko pensja zasadnicza, ale też nagrody, premie czy niektóre świadczenia pozapłacowe.

Pracownik, podobnie jak przedsiębiorca, płaci podatek dochodowy. Różnica polega na tym, że zaliczkę do urzędu skarbowego odprowadza w jego imieniu pracodawca jako płatnik. To on dba o terminowe przelewy, a zatrudniony widzi jedynie różnicę między kwotą z umowy a przelewem na konto.

Jak przychód, dochód i obrót wpływają na podatki?

Podatek dochodowy – jak sama nazwa wskazuje – zależy najczęściej od dochodu, czyli od przychodu pomniejszonego o koszty. Inaczej jest w przypadku podatników na ryczałcie od przychodów ewidencjonowanych. W ich sytuacji stawka podatku (od 2 do 17 procent) odnosi się wyłącznie do przychodu, a faktyczne koszty prowadzenia działalności nie mają wpływu na wysokość daniny.

W obrocie gospodarczym funkcjonuje też pojęcie obrotu. To suma wpływów ze sprzedaży towarów i usług pomniejszona o należny VAT, do której zalicza się między innymi pobrane zaliczki czy niektóre dotacje. Na podstawie obrotu ustala się na przykład limit zwolnienia z obowiązku posiadania kasy fiskalnej, a nie na podstawie samego przychodu lub dochodu.

Dla osób prowadzących firmę coraz większe znaczenie ma też powiązanie tych wartości ze składką zdrowotną. W wielu przypadkach jej wysokość zależy od osiąganego dochodu albo przychodu, co jeszcze mocniej wiąże codzienne decyzje biznesowe z podatkami i ubezpieczeniami. Dlatego rzetelne rozróżnienie między przychodem, dochodem a obrotem przestaje być tylko teorią i wpływa bezpośrednio na obciążenia finansowe przedsiębiorcy.